spooronderdoorgang Zuidtangent Dijk & Waard

doorgaande route

De gemeente Dijk en Waard werkt aan het Stationskwartier. De grootste infrastructurele ingreep daarbij is de herinrichting van de Zuidtangent, de doorgaande route tussen het centrum, de Ring Alkmaar (N242) en dorpen als Broek op Langedijk en Sint Pancras. Deze hoofdweg moet een levendige, aantrekkelijke en veilige verbinding worden. De bestaande gelijkvloerse spoorwegovergang in de Zuidtangent is daarom vervangen door een spooronderdoorgang. ipv Delft maakte het ontwerp voor deze onderdoorgang.

één poort, twee entrees

Het ontwerp benadrukt de karakters van de gebieden aan weerszijden van de onderdoorgang: de groene, landelijke wereld van Langedijk ten noordwesten van het spoor en het stedelijke gebied van Heerhugowaard ten zuiden. Wie vanuit het centrum naar het noorden rijdt, ziet een groen viaduct dat het achterliggende polderland aankondigt. Vanuit het noorden oogt het kunstwerk juist stedelijk, met een houten lamellenhekwerk op de brugrand. Zo vormt de onderdoorgang één poort, maar twee entrees.

kruising van twee groene assen

Uitgangspunt was een groene en aantrekkelijke onderdoorgang, die goed past bij de ambities van het Stationskwartier. De spooronderdoorgang is bovendien een ontmoeting van twee groene assen: de groene loper van de Zuidtangent en de ecologische verbinding van de spoordijk. Beide assen zijn goed zichtbaar in het ontwerp. De groene midden- en zijbermen van de Zuidtangent lopen door in de onderdoorgang en de spoordijk is letterlijk doorgetrokken over de weg, inclusief een ecopassage naast het spoor.

licht en ruim voor veilig gevoel

Sociale veiligheid kreeg veel aandacht in de ontwerpfase. Dankzij verlaagde wanden en schuine taluds langs de Zuidtangent, krijgt de gehele onderdoorgang maximale lichtinval. Ook is het zicht rondom optimaal. ’s Avonds zorgt indirecte verlichting vanuit wandarmaturen ervoor dat de onderdoorgang verlicht is, zonder dat gebruikers recht in het licht kijken.

De vijf meter brede ruimte tussen spoorviaduct en verkeersbrug is ontworpen als een uitnodigende en hoogwaardige vide en verbindt de twee niveaus van de onderdoorgang. De brede trap biedt voetgangers een korte verbinding met het stationsgebied. ’s Avonds is deze ruimte uiteraard goed verlicht.

wandtegels en houten lamellen

De twee viaducten verschillen in zowel gebruik en breedte als uitstraling. Het spoorviaduct combineert begroeiing met beton, de verkeersbrug heeft juist een beeldbepalend hekwerk van houten lamellen. Toch vormen ze duidelijk een geheel, onder meer dankzij kleurstelling en vormentaal. Zo zijn de V-vormige steunpunten in kaal beton een karakteristiek en verbindend element in het totaalontwerp, net als de hekwerken, die bewust transparant en neutraal zijn ontworpen. Met houten handregel, die mooi aansluit bij het vele groen en de houten lamellen.

Toch is het, naast het doorlopende groen, vooral de opvallende wandbekleding die van de totale onderdoorgang één geheel maakt. De roodbruine tegels in verticaal halfsteensverband bekleden de wand langs de rijbaan en de wanden rond de vide. Op de tegels is het kunstwerk ‘Waterlanders’ aangebracht naar ontwerp van Mothership en Gabriel Lester. Het bestaat uit glasdruppels die samen met licht en omgeving een dynamisch schouwspel creëren.

beeldkwaliteitsplan en uitvoering

Ontwerp- en ingenieursbureau ipv Delft maakte het beeldkwaliteitsplan (bkp) voor de spooronderdoorgang. Het bkp beschrijft de esthetische kwaliteit van het eindresultaat. Kleurstelling, vormgeving, detaillering, maar ook alignement, maatvoering en dergelijke komen in het document aan bod. Feitelijk beschrijft het beeldkwaliteitsplan het ontwerp, op de gekozen bouw- en uitvoeringsmethode na. Om de beoogde kwaliteit te waarborgen, was ipv Delft ook in de uitvoeringsfase betrokken bij het project.

De combinatie Hegeman/Mobilis realiseerde de gehele spooronderdoorgang in opdracht van de gemeente Dijk en Waard en spoorbeheerder ProRail. Het gehele project is een maand eerder klaar dan van tevoren gedacht.